آّب

اشکال متغیر

آب در اشکال متفاوتی بر روی زمین یافت می‌شود. تنهامادهایاست که در طبیعت به هر سه حالتجامد،مایعوگازوجوددارد. ابرهادر آسمان،موجدریا،کوه یخی، توده های یخی در دل کوه ها ومنابع آبی زیرزمینیتنها چند شکل از آبمی‌باشند. طی اعمالتبخیر،میعان،انجمادوذوب، آب مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیلمی‌شود. این پدیده تبدیل آب را چرخه بزرگ آب می‌نامند.

از آنجا که بارندگیدر صنعتکشاورزیو همچنین برای خود بشر بسیار با اهمیت است، به اشکال مختلف بارندگی نام های بهخصوصی اطلاق می‌شود. بارندگی معمولاً بصورتباراناست. دیگراشکال آن،تگرگ،برف،مهوشبنممی‌باشند. همچنین، از برخورد نور باقطرات باران،رنگینکمانپدید می‌آید.

آب‌های روی سطح زمین، نقش های مهمی ایفا می‌کنند؛رودخانه‌هاآب مورد نیاز کشاورزی را فراهم می‌کنند ودریاهاهم وسیله ایبرای تجارت و مبادله کالاها محسوب می‌شوند. توده های یخی وآبشارهاهم از دیگر اشکال آب هستند. فرسایشبه وسیله ی آب، نقش مهمی در شکلمحیطزیستایفا می‌کند.

به علاوه، دره ها و دلتاهای حاصل از رسوباترودخانه‌ها، محلی برای سکنی گزیدن انسان ها بوده است. آب به داخل زمین هم نفوذمی‌کند و آب‌های زیرزمینی را ایجاد می‌کند. آب‌های زیرزمینی را می‌توان با کندنچاهیاقناتاستخراج نمود. البته آب های زیرزمینی به شکلچشمهیاچشمه آب گرمهم به سطح زمینمی‌آیند.

آب املاح و مواد معدنی مختلفی دارد که بر حسب آن مواد، طعم و مزهاش بسیار تفاوت می‌کند. البته ما انسان‌ها ، خود ، قادریم که آشامیدنی بودن آبی راارزیابی کنیم؛ مثلاً از آب شور دریا و یا آب‌های بدبویباتلاق هااستفاده نمی‌کنیم. بلکه آبی مینوشیم که سالم بوده و مناسب نیازهای بدنمان باشد.

 

اهمیت آب در زندگی

آب خواص مهمی دارد که در زندگی ما بسیار با ارزشند. ازجمله:

  •         حلالبسیار خوبیاست.
  •         چگالیبالاییدارد و جالب این که وقتییخمی‌زند یا حرارت می‌بیند، چگالی آن کاهشمی‌یابد.
  •         گرمای تبخیر آب بالاست. یعنی برای تبدیل مقدار کمی آب به بخار، گرمای زیادیلازم است. این خاصیت برای بدن ما بسیار با اهمیت می‌باشد. گرمای اضافی بدن با تبخیرتنها مقدار کمی از آب بدن از طریق منافذ پوستتعریقکاسته می‌شود.
  •        نیروی کشش سطحی آن به طور شگفت انگیزی زیاد است. گهگاه شاهد نشستنحشراتروی سطح آببوده‌ایم. اگر به دقت به طرز قرار گرفتن حشره روی سطح آب نگاه کنید، متوجه می‌شویدکه سطح آب زیر پای حشره، مانند یک تشک ابری فرو می‌رود؛ اما پارهنمی‌شود.
  •         آب مواد مختلف از جملهشکرونمکرا براحتی در خود حل می‌کند. بسیاری از واکنش های شیمیایی تنها در حضور آب انجاممی‌شوند. البته پاره ای مواد با آب مخلوط نمی‌شوند، مثللیپیدهاو دیگر موادهیدراتکربن‌دار. غشاء سلولی که حاوی لیپیدها وپروتئیناست، از این خاصیت آب سود جسته و تعاملات محتویات سلولی با مواد شیمیایی خارج سلولرا بدقت تحت کنترل دارد.
  •         یکی دیگر از خواص جالب آب، حالت جامد آن، یعنییخمی‌باشد. هنگامی که آب بر اثر سرما به یختبدیل می‌شود، انبساط می‌یابد، بدین معنا که حجم بیشتری را اشغالمی‌کند.

    بنابراین، حجمی از یخ که هم‌حجم آب اولیه است، جرم کمتری دارد. بهاین علت می‌گویند که چگالی یخ از آب کمتر است و همین مسئله باعث می‌شود که یخ رویآب شناور بماند. در حالی که در بیشتر موارد، چگالی ماده جامد از حالت مایع آن بیشتراست.

    این ویژگی آب سبب می‌شود که بر خلاف بسیاری از مایعات، آب از سطح شروعبه انجماد کند. این پدیده را بارها به هنگام شروع یخ زدن آب، درون فریزر منزلتاندیده اید؛ درزمستانبا یخ زدن سطح آب دریاچه‌ها، لایهعایقی از یخ ایجاد می‌شود که این لایه، از یخ زدن لایه های زیرین خود جلوگیریمی‌نماید. در این شرایط ،ماهی هاو دیگر آبزیانمی‌توانند در مناطق گرم‌تر زیرین به حیات خود ادامه دهند.
  •         دیگر ویژگی غیر عادی آب،ظرفیت گرماییبالای آن می‌باشد. ظرفیت گرمایییک جسم، مقدار گرمایی است که به جسم می‌دهیم تا دمایش، 1 درجه سانتی گراد افزایشیابد. جالب است بدانید که مقدار گرمایی که لازم است تا دمای 1 گرم آب را 1 درجهسانتی گراد افزایش دهد، حدود 10 برابر مقدار گرمایی است که برای 1 گرمآهنلازم است.

 

 

آب در زندگی روزانه

وجود هر گونه حیات، متکی به وجود آب است. آب در بیشترفرایندهای متابولیسمی بدن، نقش حیاتی دارد. هنگام گوارش غذا، مقادیر قابل توجهی آبمورد استفاده قرار می‌گیرد.تقریباً 70 درصد وزن بدن را آب تشکیل می‌دهد. برایعملکرد درست، بدن ، روزانه به 1 تا 7 لیتر آب نیاز دارد البته این میزان آب بهمقدار فعالیت بدن ، دمای هوا ،رطوبتو دیگر عوامل بستگی دارد. آب از طریقادرار ، مدفوع ، تعریق و همچنین از طریق بازدم به شکل بخار آب دفعمی‌شود.

بدن انسان به آبی نیاز دارد که نمک یا ناخالصی های دیگر ( مثلباکتری یا دیگر عوامل بیماری‌زا و یا مواد شیمیایی) نداشته باشد. البته برخی موادمحلول در آب طعم و مزه آن را بهتر هم می‌کند. امروزه ، با توجه به رشد روز افزونجمعیت ، میزان سرانه آب آشامیدنی کاهش یافته است.
راه حل های تحت بررسی، تولیدبیشتر آب ، بهبود توزیع و جلوگیری از هدر رفتن آن می‌باشد.

 

مصرف آشکار و نهان آب

تحقیقات آماری در بسیاری از کشورها نشان می‌دهد کهمیانگین مصرف روزانه آب برای هر نفر ، حدود300لیتر است. در حالی که مصرفنهان آب برای هر نفر ، حدود6000لیتر و از قرار زیر می‌باشد:

  •          آبیاری کشتزارها و تهیه و تولید موادغذایی: 2600لیتر
  •          تأمینانرژی:2400لیتر
  •          صنایع و معادن: 700لیتر
  •         امور بازرگانی و خدمات: 34لیتر

 

 

 

منبع کمیاب

در بسیاری از کشورها ، آب نوعی منبع استراتژیک محسوب می‌شود. بسیاری از جنگ‌ها از جمله جنگ 6 روزه در خاور میانه، بر سر به دست آوردن منابع آبیبیشتر صورت گرفت. البته کارشناسان، مشکلات بیشتری را هم پیش بینی می‌کنند که بدلیلرشد جمعیت،آلودگیآب هاوگرم شدن زمینحادث می‌شود.

 

آب آشامیدنی

آب‌های آشامیدنی را از چشمه ها ، قنات ها و یا چاه ها استخراجمی‌کنند. بنابراین ، برای تولید بیشتر آب ، می‌توان چاه‌های بیشتری ساخت. باران ودریا هم از دیگر منابع آبی هستند که البته به عنوانآب آشامیدنیمناسب نیستند. این گونه آب‌هارا بایدتصفیهنمود. روش های معروفتصفیه آب،تقطیرو جوشاندنمی‌باشند.

 

آب ، فرهنگ و مذهب

در بیشتر ادیان از جملهاسلام،مسیحیتویهودیت، آب ماده پاک‌کننده محسوب می‌شود. برای مثال، در مسیحیتغسل تعمیدرا درکلیسابا آب انجام می‌دهند.

دربسیاری ادیان همچون اسلام نوعی مراسم عبادی وجود دارد که در آن ، مرده را با آب پاکشستشو می‌دهند (غسل). در دین اسلام هم تنها پس ازوضوگرفتن (شستن بخش‌هایی از بدن با آب پاک) می توان فریضهنمازرا بجاآورد.

در مذهبشینتو (مذهب ژاپنی) در تمام مراسم عبادی ازآب برای پاکیزه ساختن بدن فرد یا مکان خاصی استفاده می‌شود.

 

شناخت محیط رشد:آب

اهمیت آب در تولید محصولات گیاهی غیر قابل انکار است. میزان آب موجود در هر منطقه معرف آن است که از نظر اقتصادی چه گیاهی را می توانکاشت و چه گیاهی را نمی توان. بسیاری از اعمال حیاتی گیاه توسط آب کنترل می شود. آباز مواد اصلی تشکیل دهنده یاخته زنده می باشد و میزان آن در بافت های مختلف متفاوتبوده از 2% در بعضی بذور خشک تا 40% در بافت های چوبی در حال خواب و 95% در میوههای آبدار (مانند هندوانه) دیده می شود. آب هم حلال است و هم وسیله ای برای انتقالمواد در داخل گیاه کمبود آب در گیاه باعث توقف رشد، و ادامه این کمبود منجر بهاختلالات برگشت ناپذیر می گردد و گاهی هم موجب مرگ گیاه می شود. این عمل در نواحیگرم و خشک و گیاهانی که بر اساس ویژگی گونه ای دارای تبخیر شدید می باشند‏، به سرعتاتفاق می افتد میزان مصرف آب در گیاهان مختلف متفاوت است برای مثال برای تولید هرگرم ماده خشک در سوزنی برگها 50 گرم آب و در سبزهای برگی 2500 گرم آب مصرف می شودبطورکلی، برای بیشتر گیاهان‏، این مقدار بین 300 تا 1000 گرم می باشد. وقتی گیاه درحال رشد است پیوسته آب از زمین جذب کرده و از برگ ها آن را تبخیر می کند. میزانتبخیر آب از سطح برگ بستگی به دما‏ جریان هوا و عوامل دیگری مانند تعداد و چگونگیروزنه ها‏، رطوبت نسبی هوا و غیره دارد. خورشید ، انرژی لازم را برای تبخیر آب ازسطح برگ تامین می کند. اگر بین جذب آب و تبخیر تعادل برقرار باشد تمام فرآیندهایگیاهی بطور طبیعی پیش می رود و گرنه یکی از دو حالت زیر پیش می آید :
الف : اگرمقدار جذب بیشتر از مقدار دفع باشد : این حالت ممکن است در اثر کم بودن شاخسارهنسبت به ریشه، پیرایش (هرس) بی قاعده، حمله آفات و امراض و یا بالا بودن رطوبت نسبیهوا اتفاق بیفتد در این حالت فشار آب درون یاخته ها یا آوندها بالا می رود. علایمعمومی این حالت، درازی و باریکی و نرمی ساقه گیاه و خوابیدگی آن روی زمین و ترکخوردن میوه (به علت به هم خوردن رابطه سطح و حجم) است.
ب : مقدار دفع بیشتر ازجذب باشد : این حالت ممکن است در اثر خشک بودن خاک، کمبود ریشه نسبت به شاخساره، یادر اثر جابجا کردن گیاه پیش بیاید. این حالت باعث تیرگی رنگ برگها و در صورت ادامهباعث پژمردگی آنها و خشک شدن گیاه می شود. کم آبی مزمن در بعضی از انواع هندوانه وگوجه فرنگی باعث پوسیدگی گلگاه می شود.

 

نگاه اجمالی
آب درزندگی بشر اهمیت بنیادی دارد .از اینرو آب را مایه حیات گویند. در روز گرم تابستانوقتی شیر آب قطع می شود ، ضرورت وجود آب در زندگی انسان نمایان می گردد. انسان میتواند بدون غذا چند روزی را بگذراند ، اما بدون آب به زودی از پا در می آید. آیا میتوانید روزی را تجسم کنید که آب نداشته باشید؟
آیا آب را به بطور سالم و در حدنیاز استفاده می کنید؟
آیا آب به اندازه کافی و در همه جا در دسترس بشرهست؟
برای استفاده مطلوب از آب چه کار باید کرد؟ وغیره


موقعیت جهانیآب
مقدار آب موجود در کره زمین تقریبا ثابت بوده است. این آب بهمصارف آشامیدن ، کشاورزی ، صنعت و ... می رسد و زندگی بشر را بهبود می بخشد. اگرکره زمین از فضا روئیت شود ، رنگ طبیعی آن آبی دیده می شود یعنی کره ای که بیشترسطح آن را آب پوشانده است. یعنی بخش اعظم سطح زمین را اقیانوس ها و دریاها فراگرفته اند. از نقطه نظر حجم و اندازه ، در حدود 2/97 %از آبهای موجود در جو زمین وآب موجود در خاکها و آبهای زیرزمینی می باشند .


آب شیرین
انسان برای انجام فعالیت هایش به آب شیریننیاز دارد. آب شیرین ، یعنی آبی که میزان نمکهای آن بسیار کم باشد. آب اقیانوس ها ودریاها شور هستند و استفاده از آنها نیازمند تصفیه کردن آنهاست که این امر به احداثمرکز تصفیه خانه آب با مکانیزم های پیشرفته تصویه نیاز دارد. هزینه بالای این امرسبب شده که انسان به آب های شیرین موجود در خشکیها و اتمسفر زمین قانع باشد. حجم آبشیرین در جهان بسیار کم و در حدود ٢٫٨ % از حجم کل آب جهان است.

برای مصرفآب شیرین اندک موجود در جهان محدودیت هایی هم وجود دارد ، زیرا مقداری از آبهایشیرین جهان به شکل یخ در یخچالهای قطبی و کوهستانی قرار دارد که به این صورت قابلبهره برداری نمی باشند. اما انسان به آبهای شیرین موجود در رودها ، دریاچه ها ، وآبهای زیرزمینی دسترسی دارد. البته آبهای زیرزمینی که در لایه های داخلی زمین موجودهستند ، لازمه دسترسی به آنها مسائلی همچون اکتشاف ، حفر چاه ، کانال کشی ، و بهکار بردن دستگاههای پمپ آب ، ایجاد تاسیسات و لوله کشی را در پی دارد .


گردش طبیعی آب
آبهای موجوددر زمین همواره در حال تغییر شکل هستند. این آبها ، حالات مایع ، جامد و گاز به خودمی گیرند ، جلوه های طبیعی آب بسیار وسیع است. مقداری از آن در زمین نفوذ کرده وآبهای زیرزمینی را تشکیل می دهد. قدری از آن هم در درون شاخه ها ، برگ ها ، تنه وریشه درختان ذخیره می شود. آیا جلوه های دیگری از آب هم می شناسید؟

آب موجوددر اتمسفر زمین بر اثر گردش طبیعی آن هر ٩ روز یک بار بین آسمان و زمین جابجا میشود. در هر سال این عمل چندین مرتبه تکرار می شود. حجم آبی که در هر سال به وسیلهگردش آب در طبیعت فراهم می شود ، در حدود ۴٠٠٠٠ کیلومتر مکعب است. انسان باتکنولوژی امروزی می تواند ٢۵٠٠٠ کیلومتر مکعب آنرا مورد بهره برداری قرار دهد .ریزشهای جوی در همه جای سیاره زمین یکسان نیست و در برخی جاها بارندگی بیشتر از سایرمکانهاست .
وضعیت آبهایایران
با توجه به قرار گرفتن ایران در نواحی خشک و بیابان ، مقداربارندگی و حجم آبهای ایران کافی نیست. و ریزش های جوی نیز بطور یکنواخت صورت نمیگیرد. میانگین بارندگی سالانه در جهان در حدود ٨٠٠ میلی لیتر تبخیر واقعی بالقوه و900میلی لیتر تبخیر بالقوه می شوند .کشور ایران با اینکه ١٫١ % از مساحت خشکی هایجهان را داراست ، فقط ٠٫٣۴۵ % از آبهای موجود در خشکیهای جهان را در اختیار دارد. از سوی دیگر در اغلب مناطق ایران ، ریزشهای جوی بصورت محلی و فصلی است که نیازچندانی به آب برای کشاورزی در پاییز و زمستان نیست ، همچنین بارندگی به طور یکنواختدر کشور توزیع نمی شود.

محدودیت منابع آب و توزیع فصلی نامناسب بارندگی دالبر این است که بایستی منابع آبهای موجود سطحی و زیرزمینی را به خوبی شناسای ومطالعه کرده و با برنامه ریزی دقیق ، بهره برداری صحیح از آنها صورت گیرد .البتهمردم ایران از اول با این مشکل مواجه بوده اند و با حفر قنات و کاریز ، بهره برداریاز آبهای زیرزمینی را ابداع کرده اند. با احداث سد و بندهای متعددی نیز آبهای سطحیرا مورد استفاده قرار می دهند .

 

آنچه بایدبدانیم
حجم آبهای شیرین قابل استفاده توسط انسان بسیار محدود است .میزان بارندگی سالانه ایران بسیار کمتر از میانگین بارندگی جهانی است .پراکندگیبارش در همه جای ایران یکسان نیست و بیشتر بارندگی در زمان نامناسب برای کشاورزیصورت می گیرد . برای بهره برداری صحیص از منابع آب بایستی ابتدا منابع را خوبشناخته و بر روی آنها برنامه ریزی دقیق انجام داد.


آب ، گنج هزاره سوم
سازمان ملل روز جهانی آب در ٢٢مارس سال ٢٠٠۵ را شروع یک دهه جدید بین المللی برای فعالیت در بخش آب عنوان کرد. بههمین دلیل از سوی سازمان ملل متحد سالهای ٢٠٠۵ تا 2015 به عنوان دهه آب با شعار " آب برای زندگی " نامگذاری شد. با توجه به این موضوع پیش بینی می شود دهه آینده " آببرای زنده ماندن " نامگذاری می شود . چون با توجه به رشد میزان مصرف فعلی آب وهمچنین کاهش منابع آبی و عدم توفیق در ایجاد منابع آبی جدید بیشک دهه آینده بحرانیبا شدت و تهدید جدیتری را در جهان شاهد خواهیم بود، هر چند سازمان ملل
امیدواراست که این دهه شانس دستیابی جهان به اهداف مرتبط با آب و اهداف اعلامیه مربوط بههزاره را که در کنفرانس توسعه پایدار مطرح شده است، افزایش دهد.

کشورمانایران نیز از این حیث مستثنی نیست و حتی با توجه به شاخصهایی که ما در کشورمانداریم وضعیت نامطلوبتر و حتی بحرانیتر از آن چیزی است که در دنیا مطرح است. ایرانیان همیشه با دیده احترام به آب نگریستهاند و هنوز هم هرجا که آبادانی است درپیوند ناگسستنی با آب بوده و آب مایه زندگی است.آب به همراه سه عنصر آتش، هوا و خاکنزد ایرانیان از تقدس ویژهای برخوردار بوده است. تقریباً در همه نوشته های پیش ازاسلام، جایگاه آبدر مجموعه آفرینش بسیار حساس است. هردوت مینویسد: ایرانیان در هیچرودخانهای حتی دستهایشان را نمیشویند و دست شستن دیگران را هم در آب جاری نمیپذیرندو به رودخانه
احترام میگذارند.

در جشنها و مراسم مذهبی نیز آب نقش بهسزایی داشته است. حدود یک درصد جمعیت د

/ 0 نظر / 24 بازدید